Geçtiğimiz günlerde Rusya Federasyonu devlet başkanı Vladimir Putin yeni bir yasa imzaladı. Yasaya göre 1 Temmuz 2020 itibariyle Rusya Federasyonunda satılacak smartphone, bilgisayar ve Smart TV’lerde Rus menşeili uygulamaların fabrika çıkışı cihaza yüklü gelmesini zorunlu kıldı. Daha önce de benzer yasalarla arama motorlarının sonuçlarını manipüle etmek isteyen, mesajlaşma uygulamalarının şifreleme anahtarlarını paylaşmalarını isteyen Putin’in ülkedeki teknolojiyi devlet eliyle yönetebilme arzusunu okumak hiç de zor değil.
Temelde bir ülkenin devlet başkanı olarak ülkesindeki teknoloji kuruluşlarının menfaatini koruma arzusunu yerinde görebilirsiniz. Ancak bunun bedeli ne olacak önce onu bir değerlendirmek lazım.
Bir an için Putin’in baskıcı bir rejimin idaresinde olmadığını ve her şeyin günlük güneşlik olduğunu varsayalım. Ayrıca bir cihaz ya da işletim sisteminde ön yüklü gelen uygulamaların Apple, Google veya Microsoft gibi firmalara rekabette büyük bir avantaj sağladığını söylemek de yanlış olmaz. Bu durumda örneğin Yandex’in tüm akıllı telefonlarda fabrika çıkışı kurulu olması Rusya’daki vatandaşların Yandex kullanımını arttıracağını da kabul edebiliriz.
Ne kadar masum değil mi?
Dedim ya ideal bir dünyada yaşıyor olsaydık yerli ve milli uygulamaların daha başarılı olmasını sağlayacak bir gelişme olabilirdi. Ancak hangi uygulamaların hangi cihaza yükleneceğine karar veren de yine Putin hükümeti olunca işler değişiyor.
Bu noktada esas endişe verici konuyu da paylaşayım. Putin idaresinin seçeceği uygulamanın ne olacağı, nasıl fonksiyonlar barındıracağı meçhul. İlk akla gelen konu ise bu uygulamaların açık veya gizli fonksiyonlarından birinin de telefonu uzaktan dinleme/izleme fonksiyonları barındırabilmesi olasılığı. Bunun zaten pek çok kez yolunu açmaya çalıştıklarını düşünürsek bu olasılık hiç de düşük durmuyor.
Putin hükümeti İnternet söz konusu olunca ülkenin İnternet altyapısını tamamen izole hale getirmenin testini yapacak kadar kapalı ve baskıcı bir bakış açısı taşıyor. İnternet açıkken bile sansür ve baskı konusunda Çin ve İran düzeyinde (belki de daha ileride) diyebiliriz. VPN servislerini yasaklamak, mesajlaşma servislerine tam erişim hakkı talebinde bulunmak, Pavel Durov‘u çeşitli yöntemlerle ülkenin en büyük sosyal ağı olan VK.ru’nun yönetiminden indiren bir takım faaliyetler yürütmek, Putin yönetiminin açık veya üstü kapalı icraatlerinden sadece birkaçı.
Ben ticari kurumlar olan cihaz üreticilerinin idealizmden uzak olması ile barış imzalayalı çok oluyor. Bu nedenle Rusya pazarında varolmayı arzulayan her kurumun bu kanuna uyacağını öngörüyorum. Bu kurumların özgürlük söz konusu olunca açıklamalar yapmakta hiç gecikmeyen üst yöneticileri aradan geçen birkaç günde henüz açıklamada bulunmadı (Apple hariç ama ona geleceğiz).
Google ve Microsoft’un bu tip taleplere ‘evet efendim sepet efendim’ şeklinde yaklaştığını pek çok defalar gördük. Apple cephesinde ise her ne kadar daha önce bu tip bir dayatma olursa pazardan çekileceğini söyleseler de yakın zamanda Rusya’nın talebi üzerine Kırım bölgesini haritalarında Rusya’nın bir parçası gibi göstermesine de bakarak kervana Apple’ın da katılacağını tahmin etmekte bir sakınca görmüyorum. Şu ana kadar yaptıkları tek açıklama bu işlemin ‘cihazı jailbreak etmekle eşit düzeyde bir tehdit’ gördükleri ve tolere etmeyecekleri gibi muğlak bir ifade. Bakalım ne yapacaklar?
Farkındaysanız Samsung, Huawei, Xiaomi, Lenovo ya da Asus gibi markalardan bahsetmedim bile. Onların ön yüklü uygulamalara karşı bir direnç göstereceğini sanmıyorum zira onlar cihazlarını kendilerine uygun şekilde modifiye etmeyi adet haline getireli çok zaman oluyor.
Sonuç olarak Apple, Google ve Microsoft gibi ABD’li firmaların yanıtı bu işin rengini belirleyecek. Bildiğim kadarıyla Rusya’nın elinde Android’e alternatif bir çözüm de yok, bu yüzden Huawei’nin yaşadıklarının bir benzerini yaşarlar ise ne olur bekleyelim görelim.
Biz yine olan biteni izlerken halimize şükretmeyi de ihmal etmeyelim zira demokrasimiz var.